Allegra
rumantsch da l’Engiadina
Ins di en l’Engiadina
Bun di — pled per pled: ta legra
Allegra
Vesair sin la charta
Dnua ella deriva
Allegra è in salid rumantsch che giavischa plaschair. Tenor la Wikipedia en tudestg sa el translatar cun «freue dich!», ed el fa quai ch’el di: Quai che pronunzia el regala a l’auter il plaschair ch’el giavischa ad el. Ils linguists, remartga la Wikipedia en rumantsch, vesan en el in pled performativ. Il giavisch era l’emprim religius: allegra è il rest da «Cha Dieu ans allegra!», che Dieu ans allegra.
Sempre tenor Wikipedia ins di el durant il di, tranter glieud da la medema classa, en Engiadina ed en Val Müstair, en ils idioms ladins: il puter da l’Engiadina Auta, il vallader da l’Engiadina Bassa ed il jauer da la Val Müstair; ins auda el er pli e pli savens auter en il Grischun. Ils dicziunaris ladins da l’Uniun dals Grischs al rendan en tudestg cun grüezi e inditgeschan er allegramaing!, la furma adverbiala, pli rara tenor Wikipedia, e surtut duvrada en Engiadina Auta. Davos il salid stat il verb «sa legrar»: s’allegrer en puter, s’allegrar en vallader. Il puter, declera Wikipedia, metta savens in e là nua che ils auters idioms han in a lung.
San Murezzan è en Engiadin’Ota, ed il puter è là la lingua d’origin. Tenor Wikipedia discurriva be pli la mesadad dals abitants quella lingua gia dal 1880, squitschada da la tudestg e da l’italian; l’onn 2000 pudevan anc 13 % da la populaziun sa far chapir en rumantsch, il pli bass dumber da tut las vischnancas da l’Engiadin’Ota.
En diever
En puter, l’idiom da l’Engiadin’Ota, verifitgà en il dicziunari puter da l’Uniun dals Grischs:
- « Allegra! Cu stest? » — Bun di! Co vai?
- « Allegra, tuots insembel! » — Bun di a tuts!
Funtaunas: Wikipedia en tudestg, «Allegra (Gruss)», «Oberengadinische Sprache» e «St. Moritz»; Wikipedia en rumantsch, «Allegra»; ils dicziunaris ladins da l’Uniun dals Grischs, puter e vallader.