Äuä
tudestg bernais
Ins di en il chantun da Berna
Ma va! Propi?
Äuä
tudestg bernais
Ins di en il chantun da Berna
Ma va! Propi?
Äuä è in dals pleds che tradeschan il pli segir in Bernais: Wikipedia il classifitgescha tranter ils schibboleths dal bernais, quels pleds che bastan per dir danunder ch’ins vegn. Sias duas sillabas zuppan ina lunga istorgia. Tenor l’Idiotikon, il grond dicziunari dal tudestg svizzer, deriva el dal tudestg aut mesaun allewëge, che voleva dir «adüna». En auters lieus da la Svizra tudestga ha l’antenat dà allwäg, «sainza dubi, probabelmain». Ils Bernais, remartga l’Idiotikon, prefereschan la furma reducida äuä; ed en bernais, sa tegna vi da Wikipedia, vegn il l pronunzià savens sco in u, quai che pudess declerar quest u qua.
Il pled ha duas funcziuns. Inserì en ina frasa inditgescha el che ins è quasi segir da sai: «segiramain, senza dubi». Lantschà sulet, sco resposta, ha el cun il temp prendì in tun ironic, e quai è il senn dal gieu: «ma vai!», «creias ti?». Tut tenor il tun passa el da l’incredulitad averta a la pitschna surpraisa.
Interlaken è in cas spezial. Tenor Wikipedia è il l ch’è daventà u in tratg dal bernais da la Planira, ch’i manca en l’Oberland. L’Idiotikon citescha perfin ils da Interlaken cun in l bain sonor: tar els dat la medema ragisch veglia albe, «antruras». Äuä è in pled dal chantun; quests dus indizis laschan supponer ch’ins auda quai surtut en la Planira, dentant nagina funtauna consultada na di quai.
Per dubitar d’ina nova memia bella, u per dir ch’ins è quasi segir:
Funtaunas: Idioticon svizzer, «Isch es äuä amig albig besser gsy? Äuää!» (Christoph Landolt, 2017); Wikipedia en tudestg, «Berndeutsch»; Wikipedia en englais, «Bernese German».